MS Hakkında
MS Sözlüğü
Multipl Skleroz ile ilgili tıbbi terimlerin sade Türkçe açıklamaları. Bir terime tıklayarak ayrıntılı açıklamasına ulaşabilirsiniz.
A
- Aksiyon PotansiyeliAksiyon potansiyeli, sinir hücresinin akson boyunca ilettiği, çok kısa süren elektriksel sinyaldir.
- AksonAkson, sinir hücresinin uyarıları diğer hücrelere ileten uzun ve ince uzantısıdır.
- AlemtuzumabAlemtuzumab, belirli bağışıklık hücrelerini büyük ölçüde azaltarak güçlü etki gösteren, damar yoluyla kürler hâlinde uygulanan bir MS tedavisidir.
- AstrositAstrosit, sinir hücrelerini destekleyen, beslenmelerine ve onarımlarına katkıda bulunan yıldız biçimli glia hücresidir.
- AtakAtak, MS belirtilerinin yeni ortaya çıkması ya da var olan belirtilerin enfeksiyon ve ateş olmaksızın en az 24 saat süreyle kötüleşmesidir.
- Ataklarla Seyreden MS (RRMS)Ataklarla seyreden MS (RRMS), belirtilerin ataklarla ortaya çıkıp ardından kısmen ya da tamamen gerilediği, en sık görülen MS tipidir.
- AtaksiAtaksi, hareketlerin uyum ve denge içinde yapılamaması durumudur; yürüme, denge ve el becerilerinde bozulmaya yol açar.
- Ayırıcı TanıAyırıcı tanı, MS'e benzer belirtiler veren diğer hastalıkları tek tek dışlayarak doğru tanıya ulaşma sürecidir.
B
- Bağışıklık SistemiBağışıklık sistemi, vücudu enfeksiyonlara karşı koruyan; MS'te ise yanlışlıkla kendi sinir dokusuna saldıran savunma sistemidir.
- BaklofenBaklofen, MS'e bağlı kas sertliği ve spastisiteyi azaltmak için kullanılan bir kas gevşetici ilaçtır.
- Beyaz CevherBeyaz cevher, beyin ve omurilikte miyelinli sinir liflerinin yoğunlaştığı, MS lezyonlarının sık görüldüğü bölgedir.
- Beyin AtrofisiBeyin atrofisi, sinir dokusu kaybına bağlı olarak beyin hacminin zamanla küçülmesidir.
- BeyincikBeyincik, denge ve hareketlerin uyumunu sağlayan, etkilendiğinde ataksiye yol açabilen beyin bölümüdür.
- Beyin-Omurilik SıvısıBeyin-omurilik sıvısı, beyin ve omuriliği çevreleyip koruyan ve MS tanısında incelenebilen berrak bir vücut sıvısıdır.
- Beyin SapıBeyin sapı, beyni omuriliğe bağlayan ve solunum, denge ile göz hareketleri gibi temel işlevleri yöneten bölgedir.
- B-hücresiB-hücresi, antikor üreten ve MS'in oluşumunda giderek daha önemli olduğu anlaşılan bir akyuvar (beyaz kan hücresi) türüdür.
- Birincil İlerleyici MS (PPMS)Birincil ilerleyici MS (PPMS), belirgin ataklar olmadan, başlangıçtan itibaren belirtilerin yavaş ve sürekli biçimde arttığı MS tipidir.
Ç
D
- DemiyelinizasyonDemiyelinizasyon, sinir liflerini saran miyelin kılıfının hasar görmesi ya da kaybedilmesidir.
- Dimetil FumaratDimetil fumarat, ağızdan alınan, atak sıklığını azaltmayı amaçlayan bir hastalık modifiye edici MS tedavisidir.
- DiplopiDiplopi, göz hareketlerini yöneten sinirlerin etkilenmesine bağlı olarak tek bir nesnenin çift görülmesidir.
- DisfajiDisfaji, yutmayı sağlayan kasların ve sinirlerin etkilenmesine bağlı olarak yutma güçlüğü yaşanmasıdır.
- DizartriDizartri, konuşmayı sağlayan kasların kontrolündeki bozukluğa bağlı olarak konuşmanın peltekleşmesi ya da yavaşlamasıdır.
- D VitaminiD vitamini, bağışıklığın düzenlenmesinde rolü olan ve düşük düzeyleri MS riski ile hastalık etkinliği açısından dikkat çeken bir vitamindir.
E
- EDSSEDSS, MS'te engellilik düzeyini 0 ile 10 arasında derecelendiren, yürüme ve nörolojik işlevleri ölçen standart bir ölçektir.
- EngellilikEngellilik, bir hastalığın günlük yaşam etkinliklerini ve işlevleri kısıtlama derecesidir; MS'te EDSS gibi ölçeklerle değerlendirilebilir.
- Epstein-Barr VirüsüEpstein-Barr virüsü, toplumda çok yaygın görülen ve MS gelişiminde önemli bir çevresel etken olarak güçlü kanıtlarla ilişkilendirilen bir virüstür.
- EtiyolojiEtiyoloji, bir hastalığın nedenlerini ve oluşum mekanizmalarını inceleyen kavramdır; MS'in etiyolojisi henüz tam olarak bilinmemektedir.
F
- FatigFatig, MS'te sık görülen, dinlenmeyle tam geçmeyen ve günlük işleri zorlaştıran derin bitkinlik halidir.
- FingolimodFingolimod, bağışıklık hücrelerinin lenf düğümlerinden çıkışını engelleyen, ağızdan alınan bir hastalık modifiye edici MS tedavisidir.
- Fizik TedaviFizik tedavi, egzersiz ve fiziksel yöntemlerle kas gücünü, hareketliliği ve dengeyi geliştirmeye yönelik bir tedavi uygulamasıdır.
G
- Gadolinyum TutulumuGadolinyum tutulumu, MR'da kullanılan kontrast maddenin bir lezyonda birikerek etkin (yeni veya aktif) iltihabı göstermesidir.
- Gebelik ve MSGebelik ve MS, MS'li kişilerde gebeliğin genellikle güvenli seyrettiği; gebelik döneminde atakların sıklıkla azaldığı ancak ilaç planının hekimle yürütülmesi gereken bir konudur.
- Genetik YatkınlıkGenetik yatkınlık, bazı genlerin MS gelişme olasılığını artırması durumudur; MS doğrudan kalıtsal, anne babadan çocuğa kesin geçen bir hastalık değildir.
- Glatiramer AsetatGlatiramer asetat, bağışıklık yanıtını düzenleyerek atakları azaltmayı amaçlayan, enjeksiyonla uygulanan bir MS tedavisidir.
- Görsel Uyarılmış PotansiyelGörsel uyarılmış potansiyel, görme yolundaki iletim hızını ölçerek optik sinirdeki gizli hasarı saptayan bir testtir.
- Gri CevherGri cevher, sinir hücre gövdelerinin yoğunlaştığı beyin ve omurilik bölgesidir; MS'te bu alanlar da etkilenebilir.
H
- Hastalık Modifiye Edici TedaviHastalık modifiye edici tedavi, atak sıklığını ve yeni lezyon oluşumunu azaltarak MS'in seyrini yavaşlatmayı amaçlayan uzun süreli tedavilerin genel adıdır.
- HemipareziHemiparezi, vücudun bir yarısında, yani aynı taraftaki kol ve bacakta görülen kas güçsüzlüğüdür.
- HipoesteziHipoestezi, dokunma, ısı ya da ağrı gibi duyuların azalması veya kısmi hissizlik durumudur.
I
İ
- İkincil İlerleyici MS (SPMS)İkincil İlerleyici MS (SPMS), başlangıçta ataklarla seyreden MS'in zamanla ataklardan bağımsız olarak yavaşça ilerlemeye başladığı aşamadır.
- İnflamasyonİnflamasyon, bağışıklık sisteminin verdiği iltihabi yanıttır; MS'te bu yanıt merkezi sinir sistemine yönelerek zarar verebilir.
- İnterferon Betaİnterferon beta, atak sıklığını azaltmak için kullanılan, enjeksiyonla uygulanan eski kuşak bir hastalık modifiye edici MS tedavisidir.
- İnternükleer Oftalmoplejiİnternükleer oftalmopleji, beyin sapındaki göz hareketi bağlantılarının etkilenmesiyle gözlerin yana bakışta uyumsuz hareket etmesi ve çift görmedir.
- İntravenöz İmmünglobulinİntravenöz immünglobulin, damar yoluyla verilen bir antikor preparatıdır ve bazı durumlarda bağışıklığı düzenlemek için kullanılır.
J
K
- Kan-Beyin BariyeriKan-beyin bariyeri, kandaki zararlı madde ve hücrelerin beyne geçişini sınırlayan koruyucu engeldir; MS'te işlevi bozulabilir.
- Kara DelikKara delik, MR'ın T1 kesitlerinde koyu görünen ve kalıcı akson hasarını yansıtan bir lezyondur.
- KladribinKladribin, kısa kürler hâlinde ağızdan alınan ve belirli bağışıklık hücrelerini azaltarak etki gösteren bir hastalık modifiye edici MS tedavisidir.
- Klinik İzole SendromKlinik izole sendrom, merkezi sinir sisteminde demiyelinizasyona bağlı, MS'i düşündüren ancak henüz tüm tanı ölçütlerini karşılamayan ilk atak tablosudur.
- KlonusKlonus, bir kasın hızla gerilmesiyle ortaya çıkan, ritmik ve istemsiz biçimde tekrarlayan kas kasılmalarıdır.
- Kognitif EtkilenmeKognitif etkilenme, dikkat, bellek, bilgiyi işleme hızı ve planlama gibi zihinsel işlevlerde zorlanma durumudur.
- KomorbiditeKomorbidite, MS ile aynı dönemde bulunan ve hastalığın seyrini ile tedavisini etkileyebilen ek sağlık sorunlarını tanımlar.
- KortikosteroidKortikosteroid, iltihabı baskılayan ve özellikle MS ataklarının tedavisinde kullanılan bir ilaç grubudur.
L
- LezyonLezyon, beyin ya da omurilikte hastalığın yol açtığı ve görüntülemede saptanabilen hasarlı doku alanıdır.
- Lhermitte BelirtisiLhermitte belirtisi, başı öne eğince boyundan sırta ve kollara doğru elektrik çarpması gibi yayılan kısa süreli histir.
- Lomber PonksiyonLomber ponksiyon, bel bölgesinden ince bir iğneyle beyin-omurilik sıvısı örneği alınarak yapılan bir inceleme işlemidir.
M
- Manyetik Rezonans GörüntülemeManyetik rezonans görüntüleme, güçlü mıknatıs ve radyo dalgalarıyla beyin ve omuriliği ayrıntılı görüntüleyen, MS tanı ve izleminde temel yöntemdir.
- McDonald Tanı KriterleriMcDonald tanı kriterleri, MS tanısını klinik bulgular, MR ve laboratuvar verilerini birleştirerek koymak için kullanılan uluslararası ölçütlerdir.
- Merkezi Sinir SistemiMerkezi sinir sistemi, beyin ve omurilikten oluşan, MS'in etkilediği ana sinir sistemi bölümüdür.
- MikrogliaMikroglia, merkezi sinir sisteminin bağışıklık ve temizlik görevini üstlenen, iltihapta etkin rol oynayan hücresidir.
- MiyelinMiyelin, sinir liflerini saran ve uyarıların hızlı iletilmesini sağlayan, yağ ağırlıklı yalıtkan kılıftır.
- Monoklonal AntikorMonoklonal antikor, bağışıklık sisteminin belirli hücrelerini ya da hedeflerini seçici biçimde etkileyen, laboratuvarda üretilmiş antikor ilaçların genel adıdır.
- Multipl SklerozMultipl skleroz, bağışıklık sisteminin merkezi sinir sistemindeki miyelin kılıfına saldırdığı, kronik ve bağışıklık aracılı bir sinir sistemi hastalığıdır.
N
- NatalizumabNatalizumab, bağışıklık hücrelerinin beyne geçişini engelleyen, damar yoluyla uygulanan yüksek etkili bir MS tedavisidir.
- NEDANEDA, yeni atak, yeni MR lezyonu ve engellilik ilerlemesi bulunmaması anlamına gelen, tedavi başarısını değerlendirmede kullanılan bir hedeftir.
- NistagmusNistagmus, gözlerin istemsiz, ritmik ve tekrarlayan hareketleridir; görüntünün sarsılmasına ya da bulanıklaşmasına yol açabilir.
- Nörofilament Hafif ZincirNörofilament hafif zincir, sinir hasarında kana ve beyin-omurilik sıvısına salınan ve hastalık etkinliğinin takibinde araştırılan bir belirteçtir.
- NörologNörolog, beyin, omurilik ve sinir hastalıklarının tanı ve tedavisiyle ilgilenen ve MS bakımını yürüten uzman hekimdir.
- NöronNöron, sinir sisteminin elektrik sinyalleriyle bilgi ileten temel hücresidir.
- Nöropatik AğrıNöropatik ağrı, sinir yollarının etkilenmesine bağlı olarak yanma, batma ya da elektriklenme şeklinde hissedilen ağrıdır.
O
- OfatumumabOfatumumab, B hücrelerini hedefleyen ve hastanın kendi kendine cilt altına uygulayabildiği bir monoklonal antikor MS tedavisidir.
- OkrelizumabOkrelizumab, B hücrelerini hedefleyen ve hem ataklı hem birincil ilerleyici MS'te kullanılabilen, damar yoluyla uygulanan bir tedavidir.
- OligodendrositOligodendrosit, merkezi sinir sisteminde miyelin üreten ve aksonları saran destek hücresidir.
- Oligoklonal BantOligoklonal bant, beyin-omurilik sıvısında merkezi sinir sistemindeki iltihabı gösteren ve MS tanısını destekleyen antikor bantlarıdır.
- OmurilikOmurilik, beyin ile vücut arasındaki sinir sinyallerini taşıyan, omurga içindeki uzun sinir dokusudur.
- Optik Koherans TomografisiOptik koherans tomografisi, gözün retina sinir lifi tabakasını ölçerek optik sinir hasarını izlemekte kullanılan bir görüntüleme yöntemidir.
- Optik NöritOptik nörit, görme sinirinin iltihaplanmasıdır; bulanık görme, göz hareketiyle ağrı ve renklerin solgun görünmesine yol açabilir.
- Optik SinirOptik sinir, gözden beyne görüntü bilgisini taşıyan ve MS'te sıkça iltihaplanabilen sinirdir.
- Otoimmün HastalıkOtoimmün hastalık, bağışıklık sisteminin yanlışlıkla vücudun kendi dokularına saldırdığı hastalıkların ortak adıdır; MS de bunlardan biri olarak kabul edilir.
- Otolog Hematopoietik Kök Hücre NakliOtolog hematopoietik kök hücre nakli, hastanın kendi kök hücreleriyle bağışıklık sisteminin yeniden yapılandırıldığı, seçilmiş ağır olgularda uygulanan bir tedavidir.
P
- ParapareziParaparezi, her iki bacakta birden görülen kas güçsüzlüğüdür.
- ParesteziParestezi, el, ayak ya da vücudun başka bölgelerinde karıncalanma, iğnelenme veya uyuşma şeklinde hissedilen anormal duyudur.
- Pediatrik MSPediatrik MS, on sekiz yaşından önce başlayan ve çocuk ile ergen yaş grubuna özgü bir yaklaşım gerektiren MS tablosudur.
- Periferik Sinir SistemiPeriferik sinir sistemi, beyin ve omurilik dışında kalan, vücudun geri kalanına uzanan sinirlerden oluşan ağdır.
- PlakPlak, merkezi sinir sisteminde demiyelinizasyona bağlı oluşan ve MR'da görülebilen iyileşmiş ya da etkin hasar alanıdır.
- PlazmaferezPlazmaferez, kandaki zararlı antikorların ayrıştırılarak temizlendiği ve ağır ataklarda steroide yeterli yanıt alınamadığında uygulanabilen bir tedavidir.
- PrognozPrognoz, bir hastalığın olası seyri ve gelecekteki gidişatı hakkında yapılan öngörüdür.
- Progresif Multifokal LökoensefalopatiProgresif multifokal lökoensefalopati, JC virüsünün neden olduğu ve bazı bağışıklık baskılayıcı tedavilerin nadir ama ciddi bir riski olan beyin enfeksiyonudur.
- ProgresyonProgresyon, MS'te engelliliğin ataklardan bağımsız olarak zaman içinde yavaşça ilerlemesini ifade eder.
- Pulse SteroidPulse steroid, atak döneminde belirtileri hızla geriletmek amacıyla kısa süreli ve yüksek dozda uygulanan kortikosteroid tedavisidir.
R
- Radyolojik İzole SendromRadyolojik izole sendrom, hiç belirti olmadan başka bir nedenle çekilen MR'da MS'i andıran lezyonların rastlantısal olarak bulunması durumudur.
- Ranvier BoğumuRanvier boğumu, akson boyunca miyelin kılıfında bulunan ve sinir iletisini hızlandıran düzenli boşluklardır.
- RehabilitasyonRehabilitasyon, egzersiz ve çeşitli terapilerle hareket, denge ve günlük yaşam becerilerini korumayı ve geliştirmeyi amaçlayan bir süreçtir.
- RemisyonRemisyon, atak sonrası belirtilerin kısmen veya tamamen gerilediği, hastalığın görece sakin seyrettiği dönemdir.
- RemiyelinizasyonRemiyelinizasyon, hasar gören miyelin kılıfının vücut tarafından kısmen onarılarak yeniden oluşturulması sürecidir.
S
- Semptomatik TedaviSemptomatik tedavi, hastalığın seyrini değiştirmeden spastisite, ağrı ve yorgunluk gibi belirtileri azaltmaya yönelik tedavidir.
- SinapsSinaps, iki sinir hücresi arasında sinyalin aktarıldığı özel bağlantı noktasıdır.
- SiponimodSiponimod, ikincil ilerleyici MS'te de kullanılabilen, ağızdan alınan bir hastalık modifiye edici tedavidir.
- SpastisiteSpastisite, kasların istemsiz olarak gergin ve sert kalması; hareketi zorlaştıran ve kramplara yol açabilen kas tonusu artışıdır.
T
- T2 Lezyon YüküT2 lezyon yükü, MR'ın T2 kesitlerinde görülen ve geçmiş ile güncel hasarı birlikte yansıtan lezyonların toplam miktarıdır.
- TeriflunomidTeriflunomid, bağışıklık hücrelerinin çoğalmasını sınırlayan, ağızdan günde tek doz alınan bir hastalık modifiye edici MS tedavisidir.
- T-hücresiT-hücresi, bağışıklık yanıtını yöneten ve MS'te miyeline yönelik saldırıda rol oynayan bir akyuvar (beyaz kan hücresi) türüdür.
- Tonik SpazmTonik spazm, kol ya da bacakta ani başlayan, kısa süreli, çoğu zaman ağrılı ve istemsiz kas kasılmasıdır.
- TremorTremor, vücudun bir bölümünde, özellikle ellerde görülen istemsiz ve ritmik titremedir.
- Trigeminal NevraljiTrigeminal nevralji, yüz duyusunu taşıyan trigeminal sinirin etkilenmesiyle yüzde ani ve şiddetli, elektrik çarpması gibi ağrı ataklarıdır.
U
- Uhthoff FenomeniUhthoff fenomeni, vücut ısısının artmasıyla MS belirtilerinin geçici olarak kötüleşmesidir.
- Uyarılmış PotansiyellerUyarılmış potansiyeller, sinir yollarının uyarılara verdiği elektriksel yanıtların hızını ölçerek gizli hasarı saptayan testlerdir.
- Uzaysal YayılımUzaysal yayılım, MS tanısı için lezyonların merkezi sinir sisteminde farklı bölgelerde bulunması ölçütüdür.