İtalya'da yürütülen bir çalışma, MR ve klinik verilerle eğitilen bir yapay zeka modelinin MS'li bireylerde ileride görülebilecek bilişsel kötüleşmeyi %90 doğrulukla öngörebildiğini bildirdi. Araştırma ayrıca, bilişsel kötüleşmeyle en çok ilişkili görünen beyin ölçümlerinin kortikal gri madde, talamus ve hipokampus hacmi olduğunu gösterdi.
European Journal of Neurology'de yayımlanan çalışma, IRCCS San Raffaele Scientific Institute ve Vita-Salute San Raffaele University'den araştırmacılar tarafından Milano'da yürütüldü. Bu bulgular klinikte hemen kullanıma girmiş bir araç anlamına gelmiyor; ancak bilişsel izlemde hangi MS'li bireylerin daha yakından takip edilmesi gerekebileceğini anlamaya yardımcı olabilir.
Çalışmanın konusu
Bu, 224 MS'li birey ve 115 sağlıklı kontrolün dahil edildiği, insanlarda yürütülen gözlemsel bir çalışmaydı. Katılımcılar başlangıçta 3.0 Tesla beyin MR'ı ve klinik değerlendirmeden geçti. MS'li bireylere ayrıca nöropsikolojik testler yapıldı; bu testler ortanca 3,4 yıllık takipte tekrarlandı.
Araştırmacılar önce bilişsel durumu DSM ölçütlerine göre sınıflandırdı. Buna göre bazı katılımcılar hafif nörobilişsel bozukluk, bazıları ise majör nörobilişsel bozukluk olarak değerlendirildi. Ardından başlangıçtaki MR görüntüleri, demografik bilgiler, klinik veriler ve beyin hacim ölçümleri kullanılarak bir derin öğrenme modeli geliştirildi. Modelin amacı, takipte bilişsel durumun stabil kalıp kalmayacağını ya da kötüleşip kötüleşmeyeceğini tahmin etmekti.
Öne çıkan bulgular
Başlangıçta MS'li bireylerin %4'ünde hafif, %11'inde majör nörobilişsel bozukluk saptandı. Takip süresinde ise katılımcıların %12'sinde bilişsel kötüleşme görüldü.
Yapay zeka modeli, takipte bilişsel durumun nasıl seyredeceğini %90 doğrulukla tahmin etti. Modelin kararlarını açıklamak için kullanılan yöntemler, en önemli belirleyicilerin sırasıyla kortikal gri madde hacmi, yaş, talamus hacmi, hipokampus hacmi, T2 lezyon hacmi ve bilişsel rezerv z-skoru olduğunu gösterdi. Bilişsel rezerv, beynin hasara rağmen işlevi sürdürme kapasitesini kabaca yansıtan bir ölçümdür.
MS'li bireyler için anlamı
MS'de bilişsel değişiklikler bazen günlük yaşamı, işlevselliği ve yaşam kalitesini fiziksel belirtiler kadar etkileyebilir. Bu çalışma, yalnızca mevcut durumu değerlendirmek yerine, ileride bilişsel kötüleşme riski taşıyan kişileri daha erken belirlemenin mümkün olabileceğini düşündürüyor. Böyle bir yaklaşım, ileride daha kişiselleştirilmiş takip planları oluşturulmasına katkı sağlayabilir.
Yine de bu sonuçlar tek başına bireysel tahmin aracı olarak kullanılmamalı. Çalışmanın bazı sınırlamaları var: tek ülke/merkez ağırlıklı bir örneklemde yapıldı ve bilişsel kötüleşme yaşayan grubun oranı düşüktü. Bu nedenle modelin farklı merkezlerde ve daha geniş gruplarda doğrulanması gerekiyor.
Araştırmanın özeti için çalışma kaydına bakılabilir.
